و نيز از آن حضرت است آنكه : « خداى عزّ و جلّ ، دوست مىدارد صاحب حيا و حلم را » . و نيز از حضرت ابى عبد اللّه از حضرت رسول ص مروىّ است آنكه : « عزيز نگردانيده است حقّ تعالى به جهل هرگز ، و ذليل نگردانيده است به حلم هرگز » . و نيز از آن حضرت است كه فرمود : « كافى است نصرت بندهء مؤمن را حلم » . و فرمود : « هرگاه حليم نباشى ، حلم را بر خود ببند » . و نيز از آن حضرت است كه : « فرستاد غلامى را در حاجتى ، و دير كرد . پس حضرت ، تعاقب فرمود او را و ديد او را خوابيده . پس نشست در نزد سر او ، و باد مىزد او را تا آنكه بيدار شد . حضرت فرمود : اى غلام ! به خدا قسم كه خواب شب و روز از براى توست ؛ امّا شب از براى تو باشد و روز از براى ما » . و نيز از آن حضرت است كه فرمود : « هرگاه واقع شود فى ما بين دو نفر منازعه ، نازل مىشوند دو ملك و مىگويند از براى سفيه از اين دو : گفتى و گفتى ، و از براى توست آنچه گفتى و اهل آنى ، و جزا داده مىشوى به آن ! و مىگويند از براى حليم از آن دو : صبر كردى و حلم كردى ، زود باشد كه بيامرزد حق تو را اگر تمام كنى صفت حلم را ! و اگر جواب گفت حليم او را به مثل سخن او ، بالا مىروند آن دو ملك » . پس ظاهر شد از فضائل مذكوره در احاديث مسطوره آنكه حلم ، كمال نفسانى است از براى عباد مؤمنين كه باعث عزّت و نصرت است . و معنى حلم ، بردبارى است در نزد هر گفتار و كردار و رفتار خشنى از جهّال و اعادى - كما قال اللّه تعالى : وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً « 8 » - ، و در نزد حكما ،

--> ( 8 ) - به منهج اوّل ، صفحات 221 ، 384 ، 385 و 490 رجوع شود .